Bir akşam bulaşıklar yüzünden başlar. Bir hafta sonra geç kalınan bir buluşma yüzünden. Sonra bir telefon mesajına geç dönüldüğü için. Konular değişir ama çiftler bana çoğu zaman aynı cümleyi kurar: "Hep aynı kavgayı ediyoruz."
Bu cümle çok doğrudur. Çünkü kavgayı sürdüren şey çoğu zaman konunun kendisi değil, iki kişinin birbirine verdiği tepkilerin oluşturduğu döngüdür.
Konu başka, dans aynı
Tekrarlayan tartışmaları bir dansa benzetmeyi severim. Müzik her seferinde değişse de adımlar aynıdır. Biri bir adım öne çıkar, diğeri bir adım geri çekilir. Geri çekilme, öndekini daha da öne iter. Öne itilmek, geridekini daha da uzaklaştırır.
En sık karşılaştığım dans şöyle işler:
- Bir taraf yakınlık ve ilgi ister; bunu çoğu zaman eleştiri ya da sitem olarak dile getirir.
- Diğer taraf bu sitemi saldırı gibi algılar ve kendini korumak için susar, odadan çıkar ya da konuyu kapatır.
- Susmak, ilk tarafa "Umursamıyorsun" mesajı verir. Sesi yükselir.
- Ses yükseldikçe ikinci taraf daha da içine kapanır.
İkisi de aslında aynı şeyi ister: güvende hissetmek. Biri bunu yaklaşarak, diğeri uzaklaşarak sağlamaya çalışır.
Kavganın altındaki asıl cümle
Tartışmalarda söylenen cümle ile kastedilen cümle arasında çoğu zaman büyük bir mesafe vardır.
"Yine mi geç kaldın?" cümlesinin altında çoğu zaman "Seni bekledim ve kendimi önemsiz hissettim" vardır.
Söylenen cümle yüzeydedir ve genellikle suçlayıcıdır. Kastedilen cümle daha derindedir ve genellikle kırılgandır. Kırılgan cümleyi söylemek zordur, çünkü bizi açıkta bırakır. Bu yüzden onun yerine daha sert, daha korunaklı olanı seçeriz. Karşımızdaki de doğal olarak sert olana cevap verir.
Döngüyü fark etmek için küçük bir alıştırma
Bir sonraki tartışmadan sonra, ortalık sakinleştiğinde kendinize şu soruları sorabilirsiniz:
- Kavga başlamadan hemen önce ne hissettim? Kırgınlık mı, yalnızlık mı, yorgunluk mu?
- O anda ne yaptım? Sesimi mi yükselttim, sustum mu, odadan mı çıktım?
- Karşımdaki ne yaptı ve bu bende ne uyandırdı?
- Asıl söylemek istediğim cümle neydi?
Bu soruları birlikte, suçlu aramadan konuşabildiğinizde ilginç bir şey olur: Kavga artık "sen" ile "ben" arasında değil, ikinizle o döngü arasında geçmeye başlar. Düşman birbiriniz değil, ikinizi de yoran o tanıdık dans olur.
Döngüyü yavaşlatmanın yolları
Fark ettiğinizi söyleyin
"Galiba yine o yere geldik" demek, tartışmanın ortasında bile döngüyü yavaşlatabilir. Bu cümle kimseyi suçlamaz; sadece ikinizin de tanıdığı bir şeyi adlandırır.
Mola verin ama geri dönün
Gerilim çok yükseldiğinde ara vermek iyi bir fikirdir. Önemli olan, molanın kaçış gibi hissettirmemesidir. "Şu an sakin konuşamıyorum, yirmi dakika sonra devam edelim" demek, karşı tarafa terk edilmediğini gösterir.
Yumuşak başlayın
Konuşmanın ilk cümlesi çoğu zaman devamını belirler. "Sen hiç..." diye başlayan bir cümle savunmayı çağırır. "Bugün kendimi biraz yalnız hissettim" diye başlayan bir cümle ise dinlenmeye davet eder.
Haklı olmak yerine yakın olmayı seçin
Tartışmalarda çoğumuz farkında olmadan haklı çıkmaya odaklanırız. Oysa ilişkide kimin haklı olduğu, çoğu zaman birbirimize ne kadar yakın hissettiğimizden daha az önemlidir.
Ne zaman destek almak iyi gelir?
Bu döngüleri fark etmek bazen tek başına yeterli olur. Ama bazen döngü o kadar alışılmış hale gelmiştir ki, içindeyken onu görmek neredeyse imkânsızdır. Böyle durumlarda dışarıdan bakan, iki tarafı da yargılamadan dinleyen birinin varlığı yardımcı olabilir.
Çift terapisinde ilk yaptığımız şeylerden biri, çiftin kendi dansını birlikte görmesine alan açmaktır. "Kim başlattı?" sorusunu bir kenara bırakıp "Bu döngü ikimize ne yapıyor?" sorusuna geçebildiğimizde, konuşmanın tonu genellikle değişmeye başlar.
Aynı kavgayı tekrar tekrar yaşıyorsanız, bu ilişkinizin bittiği anlamına gelmez. Çoğu zaman sadece ikinizin de duyulmaya ihtiyacı olduğu anlamına gelir.